Mazi Sarısı


Kendimizi tanımlarken birçok sembol kullanırız. Kimi zaman doğadan benzetmeler yapar kimi zaman bir roman veya film karakterinde kendimizi buluruz. Hiç konuşmadan kendimizi tanımlarken de dış görünüşümüzü kullanırız. Bu konuda bize en çok renkler yardım eder. Kişiliğimizi ve ruh halimizi en güzel onlarla ifade ederiz. Kişiler kadar markalar, topluluklar ve hatta devletler de bazen bir mesaj iletmek bazen de kendini tanımlamak için renkleri kullanır.

Renklerin farklı dönemlerde, farklı coğrafyalarda ve kültürlerde çeşitli anlamları olmuştur. Fakat sarı renk kadar muallakta kalmış bir renk de yoktur. Nedir bu sarının hikayesi ?

Sarı renklerin en sıcak tonudur. Modern dünyada, özellikle de ticari alanda,sarı renk  yüksek enerjiyi, dikkat çekmeyi, neşeyi ve mutluluğu temsil etmektedir. Fakat sarı her zaman böyle pozitif sıfatlarla anılmamıştır. Aynı zamanda hastalıklarla da ilişkilendirilmiştir. Günlük dilde “sararıp solmak, limon gibi sararmak ”  deyimleriyle birinin sağlıksız görünümünü vurgularız. Yüksek enerjiden hastalığa giden bir anlatım bu rengi adeta çift karakterli bir hale sokmaktadır. Tıpkı tarihteki anlamları gibi…

Türkler için renklerin devlet yönetiminde sembolik anlamları vardır. Türkler ülkelerini yönetirken 4 ana yöne göre teşkilatlandırırlardı. Her yönü bir renk ile ifade ederlerdi. Kuzey: siyah, Güney: kızıl, Batı: beyaz, Doğu: mavidir. Sarı ise hepsinin merkezini temsil eder. Türkler toprağı sarı ile özdeşleştirirler ve toprak kök salınan merkezdir, atadır, hükümdarlıktır. Bir zamanlar Orta Asya Türkleri arasındaki yaygın Şaman inancında ise sarı, dünyanın merkezini ifade eder. Türk mitolojisinde iyilik tanrısı “Ülgen” altın kapılı, altın bir sarayda, altın bir tahtta hüküm sürer. Elinde yıldırımlar atabilen bir yayı vardır. Bu nedenle altın sarısı aynı zamanda zenginlik kaynağıdır ve tanrısaldır. Fakat sarı rengin birde diğer yüzü vardır. Yine Türk mitolojisinde “Sarı Albıs” denen bir cadı vardır. Sarı saçları olan bu cadı, sarı kıyafetler giyer ve şarlatanlık peşindedir. Bunu yaparken de şehvetini kullanır çünkü isterse dünyanın en güzel kadını kılığına da bürünebilmektedir. Hatta Sarı Albıs, sarıhumma hastalığını da insanların başına bela etmektedir.

Antik Yunan’da altın sarısı zenginlik ve tanrısallıkla özdeşleşti. Yunan tanrıları genellikle altın sarısı saçlarla tasvir edilirdi. Estetikle yakından ilgili tanrı Apollon’un altın sarısı saçlarından hep övgüyle söz edildi. Antik dönemde boyalar için doğanın kaynakları kullanılırdı. Bazı renkleri elde etmek bazen çok meşakkatli ve maliyetli olabiliyordu. Örneğin; mor renk için bir çeşit denizkabuklusu kullanılırdı. Bu canlı yakalanır, kaynatılır ve kabuğundaki mor renk kullanılabilir hale gelirdi. 1 gram mor boya için yaklaşık 8000 salyangoz (murex) kullanıldığı söylenmektedir. Bu zahmetli renk hükümdarların ve soyluların kullanabildiği bir renkti. Sarıyı elde edebilmek içinse bazen zırnık otu, kuru menekşeleri ve tebeşir tozunu kullanıyorlardı. Daha soluk sarılar ise toprakla elde edilirdi. Altın sarısının aksine bu sarı pek sevilmezdi.

Mısır kumlarının sembolik renki olan sarı ise Antik Mısır sanatında çokca kullanılan bir renkti. Kadınların ten rengini tasvir etmek üzere sarı tonları kullanılırdı. Altın sarısı ise tanrıları ve firavunları betimlerken tercih edilirdi. Ne de olsa tanrılar insanlar gibi etten kemikten değil olsa olsa altındandı.

Çin’in antik dönemlerinde ise sarı renk oldukça itibar sahibiydi. Sarı renk kıyafetleri sadece imparatorluk mensubu soylular giyebilirdi. Hatta sıradan halkın sarı giymeleri yasaktı. Çin felsefesinde geçen “5 Element” öğretisine göre de 5 ana renk içerisinde sarı da bulunmaktadır. 5 Element arasında en değerli olan topraktı. Yaşamın kaynağıydı, ülke demekti ve bu element sarı ile ifade edilirdi.  Hatta sarı renkli yiyeceklere de özel bir anlam yüklenmiştir. Günümüzde ise herkesin bildiği Olimpiyat halkalarında sarı renkli olan Asya’yı temsil etmektedir. Nitekim Asya’nın kadim sakinlerinden hem Türkler hem de Çinliler sarı rengi ülkenin hatta dünyanın merkezi olarak görmüşlerdir.

Orta Çağ’da ise sarıya bir başka anlam daha yüklendi: İhanet. O dönemde güvenin sarsılması, ihanetle gelen ayrılık sarıyla ilişkilendiriliyordu. Hristiyan sanatında bazı eserlerde Hz. İsa’ya ihanet eden Yehuda sarı kıyafetler içinde tasvir edilince sarı da bu kötü şöhretten payına düşeni aldı. Giotto’nun “ Kiss of Judas”  eserinde Yehuda yerlere kadar uzanan sarı bir cüppe ile resmedilir. Artık sarı da ihanet demektir. Oysa ki kiliselerde objelerde, papaz kıyafetlerinde ve mimaride altın ve altın sarısı ihtişamla kullanıldı. Sarı burada da iki yüzlüydü.

Osmanlı’da ise Divan edebiyatında sarı; solgun yüz ve gözler, hastalık, ayrılık gibi anlamlarda kullanılmıştır. Şairler sarı rengi ifade ederken de bazı çiçekleri kullanmışlardır. Bazen sarı renkli laleler bazen de nergis,  sarı ve onun hüzünlü anlamı için kullanılmıştır. Fuzûli şöyle anlatır:

“Bîmar tenün nerkis-i mestün eleminden

Hûnin ciğerün lâ’l-i dür efsânun içindür”

(Tenim sarhoş nergisin gözünün eleminden hastadır, ciğerim inci saçan dudağın yüzünden kanla doludur, muzdariptir.)

Renklerin en sıcağı olan sarıyı belki de en iyi kullanan sanatçılardan biri Vincent van Gogh’tur. Van Gogh bu rengi “mutluluğun rengi” olarak adlandırmıştır. Fakat Van Gogh’un bir çeşit göz hastalığı ya da psikolojik bir hastalık sebebiyle etrafı sarımsı gördüğü söylenmektedir. Özel yaşamı da mutluluk ile oldukça gel gitli bir sarsıntı içindedir. Kuşkusuz sarı çiçeklerle donattığı tuvali karşısındayken mutluydu fakat yapayalnız ve fakir bir hayatın getirdiği buhranları aşmakta da bir o kadar zorluk içindeydi. Adeta bir sarı sarhoşu olan Van Gogh bu rengin hikayesinin can bulmuş haliydi.

Görkemli sarı, neşeli sarı, şatafatlı sarı, parlayan sarı, kudretli sarı, kutsal sarı, dikkat çeken sarı; solgun sarı, hüzünlü sarı, hastalıklı sarı, yanıltan sarı… Doğadan armağan bir renk ve insanın yüklediği bin anlam… Pırıldayan bir güneşin saçtığı sarı ışıklarla; sonbaharın kurumuş sarı yaprakları insanı bambaşka duygulara sürükleyip gider. Bu ikilemli renk tarih boyunca da insanları ve uygarlıkları farklı anlamlarla buluşturmuştur. Tüm bu yolculuğa bakılırsa renklerin çift yüzlüsüdür sarı.


Beğendiniz mi? Arkadaşlarınızla paylaşın!

Tepkiniz nedir?

hate hate
0
hate
confused confused
0
confused
fail fail
0
fail
fun fun
0
fun
geeky geeky
0
geeky
love love
0
love
lol lol
0
lol
omg omg
0
omg
win win
0
win

0 Yorumlar

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.